صفحه اصلی > پیشگیری و مبارزه با بیماریها > بیماریهای واگیردار > بیماریهای منتقله از آب و غذا > وبا 
يکشنبه ١٠ ارديبهشت ١٣٩٦

کاربر گرامی جهت دسترسی کامل به تمامی قسمت های پورتال معاونت از مرورگر Mozilla Firefox استفاده نمایید ---->  دانلود مرورگر

ایمنی غذا ، از مزرعه تا سفره
اوقات شرعی
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 909
 بازدید امروز : 321
 کل بازدید : 921377
 بازدیدکنندگان آنلاين : 10
 زمان بازدید : 1/7187
وبا

وبا

وبا بيماري اسهالي است كه توسط باكتري بنام ويبريو كلرا (Vibrio Cholera) ايجاد مي شود. بيماران وبايي بطور مشخص دچار اسهال آبكي حاد همراه با دهيدارتاسيون مي شوند. وبا را مي توان با مايع درماني خوراكي يا تزريقي و جايگزيني الكتروليت ها بصورت موفق درمان كرد. معمولا وبا از طريق آب يا غذاي آلوده به مدفوع منتقل مي شود. آموزش مردم درباره غذا و آب سالم و همچنين اهميت شستشوي دست ها و استفاده از توالت يا آبريزگاه (Latrine) از بروز موارد جديد جلوگيري مي كند.

گرچه پيشگيري از ورود وبا در يك منطقه امكان پذير نيست ولي پخش آن در منطقه قابل كنترل است. در طولاني مدت با تامين موقتي آب سالم و بهبود رفتارهاي بهداشتي، وبا ناپديد مي گردد. وقتي همه گيري وبا اتفاق مي افتد با تشخيص زودرس همه گيري و بكارگيري سريع اقدامات كنترلي، مي توان از تعداد مرگ و مير پيشگيري كرد. انتظار مي رود كه پاسخ مسئولان بهداشتي در شروع همه گيري، سريع و موثر باشد.

روش هاي انتقال

انتقال وبا از راه مدفوعي- دهاني است. از آنجا كه بيش از يك ميليون ارگانيسم براي ايجاد بيماري مورد نياز است، وبا منحصرا از طريق آب يا غذاي آلوده منتقل مي گردد. انتقال توسط تماس مستقيم فرد به فرد، مانند تماس با بيمار، نادر است.

ممكن است آب در سر منشاء خود آلوده شود. آب سطحي و آب چاههاي كم عمق منابع عفونت هستند. افزون بر اين، ويبريوكلرا مي تواند در محيط هاي آبي براي سالها زندگي كند. اغلب موارد آلودگي آب در خانه، زماني است كه آب ناشي از شستشو با آب ذخيره شده تماس مي يابد. حمام كردن يا شستشوي وسايل آشپزي در آب آلوده هم مي تواند موجب انتقال وبا شود.

اكثر دانه هاي خوراكي مرطوب مانند برنج، ارزن، ذرت، زمانيكه در حرارت اتاق سرو گردند يا حرارت كمي ببينند، به مواد ايعي براي انتقال وبا تبديل مي شوند. غذاهاي مرطوب كه كمي بعد از پختن آلوده شده اند و براي چند ساعت در دماي اتاق مانده اند، محيطي عالي براي رشد ويبريوكلرا آماده مي كنند. غذاهاي ديگر كه مي توانند وبا را منتقل كنند شامل غذاهاي دريايي ناپخته و خام بويژه صدف، ميوه جات و سبزيجات خام مي باشند. غذاهاي ترش با ليمو، گوجه فرنگي، ماست و شير تخمير شده مانع رشد ويبريوكلرا مي شوند.

عوامل ميزبان:

عوامل ميزبان كه موجب مقاومت در برابر بيماري وبا مي شود شامل ايمني ناشي از عفونت پيشين وبا با ويبريو كلرا و در مناطق آندميك، تغذيه شيرخوار با شير مادر مي باشند. از آنجا كه ويبريوكلرا در محيط اسيدي نمي تواند زندگي كند، بيماراني كه آنتي اسيد مصرف مي كنند، يا توليد اسيد معده آنها كاهش يافته است به وبا مستعدتر مي باشند، افراد داراي گروه خوني O، علائم شديد بيماري وبا را بيشتر نشان مي دهند، اگرچه پاتوفيزيولوژي آن هنوز مشخص نشده است.

دوره نهفتگي و طول مدت علائم و عفونت زايي:

دوره نهفتگي معمولا يك تا سه روز است ولي مي تواند از چندين ساعت تا 5 روز به طول بيانجامد. علائم بيماري معمولا دو تا سه روز طول مي كشد، اگرچه در بعضي بيماران تا 5 روز نيز ادامه مي يابد. بيشتر افراد از زمان شروع بيماري تا چند روز پس از بهبود قادر به انتقال بيماري به ديگران هستند. بندرت ممكن است بيمار، ويبريو كلرا  را براي چندين ماه از طريق مدفوع دفع كند. درمان با آنتي بيوتيك مي تواند در كاهش طول مدت علائم و سرايت بيماري موثر باشد.

 علائم و نشانه ها:

وبا، طيف باليني وسيعي دارد. تقريبا 75% از افرادي كه دچار عفونت با ويبريو كلرا مي شوند، هيچ نشانه اي از بيماري ندارند. 20% ديگر دچار اسهال مي شوند كه از اسهال ايجاد شده توسط ديگر ارگانيسم ها قابل افتراق نيست. در تعداد اندكي (2 تا 5%) از افراد مبتلا به عفونت، اسهال آبكي، استفراغ و از دست رفتن آب بدن رخ مي دهد. وباي علامت دار با اسهال آبكي حجيم بدون تب يا زورپيچ شكم آغاز مي گردد. مدفوع بيماران وبايي، ظاهر مايع شفاف آغشته به موكوس سفيد رنگ مي گيرد كه اصطلاحا مدفوع ‹آب - برنجي› نام دارد و معمولا بدون بو مي باشد يا بوي خفيف ماهي را دارد. استفراغ كه مي تواند شديد باشد و كرامپ هاي دردناك در پاها علائم شايع مي باشند. در موارد شديد بيماري، زورپيچ در معده يا درد دستها و پاها ممكن است وجود داشته باشد.

افراد وبايي شديدا بدحال ممكن است تا 10% از وزن بدن خود را از طريق اسهال و استفراغ از دست بدهند. در موارد بسيار شديد از دست دادن مايع مي تواند تا ميزان يك ليتر در ساعت در مدت 24 ساعت اوليه بيماري برسد. بيماراني كه شديدا دهيدره مي باشند ممكن است دچار شوك هيپووليميك شوند. اين بيماران فشار خون پايين و نبض راديال ضعيف دارند. خواب آلودگي يا عدم هوشياري نيز ممكن است در آنها ديده شود. آب بدن اين بيماران را مي بايست با استفاده از مايعات درون وريدي جبران كرد.

 ارزیابی دهیدراتاسیون

پس از مشاهده مورد مشکوک به وبا در تسهیلات بهداشتی، می بایست بلافاصله میزان دهیدراتاسیون تخمین زده شود. در صورت فقدان درمان سریع و مناسب موارد شدید، دهیدراتاسیون می تواند منجر به فوت بیمار ظرف چند ساعت گردد. در طول دوره درمان پایش مستمر وضعیت بالینی تا پایان اسهال لازم می باشد زیرا ممکن است دفع ناگهانی و زیاد مایعات در هر زمان رخ دهد.

 

درمان دهیدراتاسیون

در اغلب بیماران مبتلا به وبا، تنها درمان با ORS کافی است. در اغلب موارد، محلول های خوراکی ORS می تواند بیماران را حتی با وجود استفراغ، از دهیدراتاسیون رهایی بخشد زیرا جذب محلول ORS به هر حال صورت می گیرد. بسته های پودر ORS با فرمول توصیه شده سازمان جهانی بهداشت برای تنظیم تعادل الکترولیتی و آنچه از طریق مدفوع از دست رفته است، کاملا مناسب می باشد. در موارد دهیدراتاسیون شدید، به منظور پیشگیری از بروز شوک، نارسایی کلیه و مرگ در ابتدا می بایست مایعات و الکترولیت های از دست رفته را با محلول های وریدی جبران کرد. اگرچه در این بیماران نیز محلول خوراکی ORS می بایست به محض توانایی بیمار در نوشیدن، شروع و جایگزین تزریقات وریدی گردد.

محلول وریدی ارجح توصیه شده، رینگر لاکتات می باشد. در صورت عدم دسترسی می توان از نرمال سالین (Normal Saline) یا از محلول قندی نمکی (Half normal saline with 5% glucose) استفاده نمود. این سرم ها برای جبران الکترولیت های بدن کم اثر تر می باشند زیرا اختلالات الکترولیتی را بر طرف نمی کنند. در چنین مواردی می بایست بطور همزمان محلول ORS جهت جبران الکترولیت های از دست رفته تجویز گردد. دقت شود که تجویز محلول های قندی تنها، هیچگونه اثری در درمان دهیدراتاسیون نداشته و نمی بایست تجویز شوند.

در شرایطی که دسترسی به محلول های وریدی وجود ندارد و یا بیمار قادر به خوردن ORS نیست می توان از لوله بینی معدی (Nasogastric Tube) جهت رساندن محلول ORS به بیمار استفاده کرد.

عوارض بیماری :

در طی بیماری، دو عارضه ممکن است در بیماران مبتلا به دهیدراتاسیون شدید رخ دهد: 1) ادم ریه که بصورت سرفه و اشکال در تنفس بروز می کند. این عارضه، بیشتر در شرایط تجویز محلول های قندی نمکی یا نرمال سالین به تنهایی و بدون تجویز همزمان محلول ORS اتفاق می افتد. 2) نارسایی کلیه، زمانی پیش می آید که حجم مایعات وریدی تجویز شده کم بوده یا به کندی صورت گرفته باشد و یا بیمار برای بار دوم دچار دهیدراتاسیون شدید گردد.

کلیه موارد مشکوک به وبا بایستی تا پایان دوره اسهال در تسهیلات بهداشتی تحت نظر باقی بمانند و حتی پس از تصحیح دهیدراتاسیون می بایست از نقطه نظر کفایت جایگزینی مایعات از دست رونده مراقبت شوند.

تجویز آنتی بیوتیک :

تجویز آنتی بیوتیک حجم و طول مدت اسهال و مدت عفونت زایی را کاهش می دهد. آنتی بیوتیک جهت بیماران دچار دهیدراتاسیون شدید توصیه می شود. تجویز گسترده دارو می تواند منتج به ایجاد سوش های مقاوم دارویی و به هدر رفتن منابع محدود پزشکی گردد. زمانی که با وجود تجویز آنتی بیوتیک، اسهال بیش از 48 ساعت ادامه یابد، احتمال وجود مقاومت دارویی مطرح است.